Krótka historia funta. Od srebrnego pensa po plastikowe banknoty

'

Historia funta rozpoczęła się ponad 1200 lat temu. Pieniądz znad Tamizy jest najstarszą na świecie walutą w ciągłym użyciu do dnia dzisiejszego. Jego początki sięgają już 760 roku, pierwszego pensa i wymienialności na srebro, następnie gwinei i ekwiwalentu złota. Dopiero w drugiej połowie XX wieku zrezygnowano z przelicznika imperialnego i wprowadzono system dziesiętny. Od tamtego momentu oficjalną walutą Wielkiej Brytanii jest Funt Szterling, który dzieli się na 100 pensów. W obiegu znajdują się monety o nominałach: 1, 2, 5, 10, 20 i 50 pensów oraz 1 i 2 funty, banknoty: 5, 10, 20 i 50 funtów, a także 1 i 100 funtów w Szkocji i części wysp brytyjskich.

Początki funta

Początki funta sięgają roku 760, kiedy został wprowadzony jako srebrny pens na terenach anglosaskich królestw. Następnie, czterysta lat później, w 1158 r. decyzją króla Henryka II projekt monety został zmieniony, a zamiast czystego srebra nowe monety wybijano z 92,5% srebra i 7,5% miedzi. Były one w odpowiednim przeliczniku wymienialne na srebro i stały się znane jako Sterling Pound. Srebrne pensy były jedyną monetą używaną w Anglii aż do wprowadzenia szylinga w 1487 roku i funta dwa lata później – w 1489 r.

Złota Gwinea

Gwinea była pierwszą maszynowo bitą złotą monetą w Anglii, a jej wartość początkowo równała się 20 szylingom. Bicie rozpoczęto za rządów króla Karola II w 1663 roku. Początkowo ważyła 8,47 grama złota – próby 0,9166, co dawało około 7,76 grama czystego złota, jednak wzrost wartości tego kruszcu sprawił, że zmniejszono wagę do 8,38 grama, co dawało około 7,68 grama czystego złota. Potem zmieniono wartość monety z 20 na 21 szylingów.

Srebrny pens z wyżłobionym krzyżem ułatwiającym dzielenie na „półpensówki” i „ćwierćpensówki”

Gwinea stała się także zwyczajową nazwą na wartość obrachunkową 21 szylingów (1,05 funta szterlinga). To w gwineach podawało się ceny towarów luksusowych, usług prawniczych czy lekarskich, dlatego służyła jako jednostka płatnicza przede wszystkim wśród wyższych warstw społeczeństwa. Nazwa gwinea pochodzi od Wybrzeża Gwinejskiego w Afryce, bo większość monet wytwarzano z pochodzącego właśnie stamtąd złota. Ostatnie bicie tego nominału miało miejsce w 1813 roku.

Pierwsze banknoty i standard złota

Pierwsze papierowe funty wprowadzono w 1694 roku, a ich podstawą prawną było oparcie w złocie. Rok później, w 1695 r., powstał Bank Anglii – jako jeden z pierwszych banków centralnych na świecie. Wszystkie banknoty-szterlingi były wytwarzane ręcznie aż do 1855 roku, kiedy to bank zaczął je drukować. Na początku dwudziestego wieku więcej krajów przeszło na tryb wiązania swojej waluty ze złotem. Wprowadzenie standardu złota pozwoliło na wymianę między dewizami różnych państw, co zrewolucjonizowało handel i gospodarkę międzynarodową. Wielka Brytania oficjalnie przyjęła standard złota w 1816 r., chociaż system ten w praktyce funkcjonował w kraju już od 1670 roku.

Złota gwinea z 1752 r.

Siła szterlinga, który przeszedł na standard złota, doprowadziła do poważnego wzrostu gospodarczego Zjednoczonego Królestwa, aż do roku 1914, w którym zniesiono wymienialność na ten kruszec. W 1926 r. powrócono do ekwiwalentu złota, by w 1931 r., podczas wielkiego kryzysu, ostatecznie od niego odejść, co przyczyniło się do dewaluacji o 20%. Funt stał się ponownie całkowicie wymienialny w 1946 r., co było warunkiem udzielenia 3,75 miliarda USD pożyczki przez USA. Od tego okresu, aż do początku lat 90-tych ubiegłego stulecia, funt był kilkakrotnie dewaluowany.

Wprowadzenie systemu dziesiętnego

Do 15 lutego 1971 r. funt przeliczany był według systemu imperialnego. Dzielił się na 240 pensów, bądź na 20 szylingów. Po przejściu w 1971 r. na system dziesiętny, pens z racji różnicy wartości był początkowo nazywany nowym pensem. Gwinea jako jednostka obrachunkowa straciła na znaczeniu, zniknął także szyling.

Różne rodzaje funta współcześnie

Współczesne monety i banknoty o tej samej wartości różnią się wyglądem w zależności od regionu Wielkiej Brytanii. Inne szaty graficzne mają te same nominały m.in. w: Szkocji, Irlandii Północnej, Jersey and Guernsey, Isle of Man, a także na takich brytyjskich terytoriach jak: Falklandy, Wyspa Św. Heleny czy Gibraltar.

Mimo że funty w Szkocji, Irlandii Północnej, Jersey and Guernsey i na Isle of Man emitowane są na podstawie unii monetarnej, a zgodnie z brytyjskimi przepisami powinny być akceptowalnym środkiem płatniczym w pozostałych częściach Wielkiej Brytanii, to jednak w takich miejscach jak lokalne sklepy czy restauracje mogą pojawiać się problemy z płatnością tą wersją waluty. Oczywiście brytyjskie instytucje, banki i urzędy pocztowe przyjmują wszystkie wyżej wymienione wersje funta.

Problemy z banknotami zagranicą!

Wyjeżdżając z UK, np. na urlop, warto sprawdzić czy wszystkie banknoty, które mamy w portfelu to funty angielskie – wyemitowane przez Bank of England. Jeżeli okaże się, że mamy którąkolwiek z innych wersji: szkocką, północnoirlandzką itd., to będziemy mieli niemały kłopot – za granicą są one zupełnie nieakceptowane.

Natomiast banknoty i monety emitowane na brytyjskich terytoriach zamorskich takich jak: Falklandy, Wyspa Św. Heleny czy Gibraltar funkcjonują jako oficjalny środek płatniczy tylko na obszarze danego regionu. Mimo że drukowane są przez właściwe dla danego terytorium banki, niezależnie od funta brytyjskiego, są sztywno powiązane z kursem Funta Szterlinga w stosunku 1:1.

W 2016 r. do obiegu wprowadzono nowe plastikowe banknoty 5-funtowe z podobizną Winstona Churchilla. Są o 15% mniejsze niż dotychczasowe papierowe. Następnie, pod koniec 2017 r. do obiegu weszły plastikowe 10-funtówki: z podobizną pisarki Jane Austen oraz astronom Mary Somerville, a w 2020 r. pojawić mają się 20-funtówki z malarzem Williamem Turnerem.

Funt brytyjski i strefa szterlinga

Na przestrzeni kilku stuleci funt brytyjski jako waluta był używany nie tylko w Wielkiej Brytanii ale krążył w obiegu we wszystkich koloniach Imperium Brytyjskiego. Kraje, które używały tej waluty zwane były Sterling Area, a popularność funta urosła do tego stopnia, że stał się on walutą rezerwową w wielu bankach centralnych na świecie. Jednak, kiedy brytyjska gospodarka zaczęła się załamywać, rolę dominującej waluty przejął dolar amerykański. W 1940 r. funt był powiązany sztywno z dolarem amerykańskim z kursem 4.03 dolara za jednego funta. W 1949 r. szterling został zdewaluowany o 30%, a w 1967 r. o 14,3% – do poziomu 2,41 dolara. Kiedy funt przeszedł na system dziesiętny, w 1971 r., Sterling Area przestała funkcjonować. W następstwie tego, pieniądz nad Tamizą doświadczył wielu wahań kursu. Najniższy historyczne notowania osiągnął w lutym 1985 r., gdy za jednego funta płacono zaledwie 1,05 dolara. W 1992 r. 16 września (tzw. Czarna Środa) grupa spekulantów z George’em Sorosem na czele przeprowadziła atak spekulacyjny na walutę brytyjską, w efekcie czego Soros zarobił ponad miliard dolarów, a wartość funta spadła o ok. 25% w ciągu kilku dni.

Unia Europejska a funt

Po wprowadzeniu w 2002 r. w krajach Unii Europejskiej wspólnego środka płatniczego, Wielka Brytania, mimo podpisania w 1993 r. Traktatu z Maastricht, nie przystąpiła do unii walutowej i wynegocjowała klauzulę pozwalającą na pozostanie poza strefą euro. Obserwując na przestrzeni kolejnych lat, zarówno notowania pieniądza znad Tamizy jak i coraz poważniejsze problemy państw eurolandu, można dojść do wniosku, że była to decyzja ze wszech miar właściwa. Co więcej, dzięki temu posunięciu funt zachował niezależność od Europejskiego Banku Centralnego (EBC), instytucji, która przez wielu ekonomistów obwiniana jest o doprowadzenie do kryzysu m.in. w Hiszpanii, Portugalii, Grecji i Włoszech.

(red.)

Pogoda

-3°C

Warszawa

Przeważnie pochmurno

Wilgotność 77%

Wiatr 27.36 km/h

  • 03 Jan 20190°C-4°C
  • 04 Jan 20190°C-6°C